07kiepka

(no subject)

1988. Сапач, Сыс і Ксавэрый

Першы раз я пачуў вершы Сапач у выкананні Сыса. На паседжанні “Тутэйшых” Анатоль Сыс урачыста абвясціў, што ў Гомлі жыве выдатная паэтка, якую мы проста абавязаны залічыць у свае змагарныя шэрагі. Каб ніхто не засумняваўся, што гомельская паэтка мае добрыя вершы, Сыс пачаў іх чытаць...

Прыходзце, калі сцямнее,
ці свята будзе, ці будзень,
калі ў азалелых прысадах
прачнуцца на ноч ліхтары…

Сыс так чытаў вершы Сапач, так стараўся, так выкладаўся, што ў нейкі момант, я быў падумаў: няма ніякай Тані Сапач, гэта Сыс такім чынам прэзентуе сваю новую паэтычную падборку пра Ксавэрыя... Пасля таго эфектнага чытання, я доўга не мог прывыкнуць да вершаў Тані ў аўтарскім сціплым і крыху занудлівым выкананні. Дарэчы, я так і не прывык да яе чытання ўласных вершаў, бо Анатоль Сыс і Кася Камоцкая рабілі гэта значна лепш за аўтарку.
07kiepka

(no subject)

1990. Сапач і пачуццё

Да мяне ў рэдакцыйны кабінет часопіса “Крыніца” прыйшла Кася Камоцкая. У нейкія моманты спявачка Кася рабілася зусім простай. Тады быў якраз такі момант яе дзіўнаватай простасці: “За крамай, што пад шпілем, на дзіцячай пляцоўцы цябе чакае Таня Сапач. Хоча пагаварыць. Здаецца, у яе да цябе пачуццё!” – “Думаеш, мне варта ісці?” – “Схадзі... Чаму не пайсці, калі цябе чакаюць?” – “Ты са мной пойдзеш?” – “А што мне там з вамі рабіць?” – “Можна якога віна ўзяць і выпіць”. – “Сёння выпівайце без мяне”. Я пайшоў у суседні двор, дзе на дзіцячай пляцоўцы сядзела паэтка Таня Сапач. “Кася сказала, што ў цябе да мяне пачуццё. У мяне простая прапанова, а давай мы нічога не будзем рабіць з тваім пачуццём. Давай мы лепш зробім кніжку тваіх вершаў. Ты збярэш лепшыя вершы, я зраблю вокладку. Якога колеру ты хочаш вокладку сваёй першай кніжкі?” – “Кніжку? Вокладку? Колер? Няхай яна будзе такая, як і твая першая кніжка вершаў “Парк” – аранжавая”.
07kiepka

(no subject)

1992. Сапач і “Менск-Мінск-Minsk”

З рэжысёркай Зояй Катовіч здымаў фільм пра Мінск. У тым фільме я нават зняўся ў эпізодзе - выступіў у ролі паэта Адама Глобуса. Так што музыка для фільма не магла быць песняй на мае вершы, бо гэта выглядала б нахабным пераборам. Але ж хацелася, каб у нашым фільме пра Менск-Мінск-Minsk гучала песня адпаведная тагачаснаму гораду. Мы выбралі рок-паэта, які быў максімальна падобны да мяне, выбралі рок-гурт, які выконваў песні і на мае словы. Можа некаму гэты выбар падасца дзіўным, але ў фільме прагучала песня “Новага Неба” на верш Тані Сапач. “Мы – дзеці чорнага гораду, мы выйшлі зь ягонага чэрава, мы сталі ягонам голасам, а голас ня мае ценю...” Дзякуючы кіно я пабачыў, пачуў і адчуў, што самы блізкі мне рок-паэт у нашай беларускай рок-тусоўцы не Лявон Вольскі і не Фелікс Аксёнцаў, не Ігар Бабкоў і не Зміцер Лукашук, не Міхал Анемпадыстаў і нават не Анатоль Сыс, а Сапач.
07kiepka

(no subject)

2000. Сапач і паслядоўнікі

У паэткі Сапач палядоўнікаў не было і няма. Яна засталася самотнай у полі беларускай паэзіі. Ёсць прыхільнікі яе паэзіі, а вось паслядоўнікаў не выгадавалася. Мне заўжды хацелася напісаць, што Таня шмат часу змарнавала на журналістыку, на радыёжурналістыку на тэлежурналістыку. Пагатоў, я нават казаў ёй пра гэтае марнатраўства часу, здольнасцяў і сілаў. Нават адмаўляўся здымацца ў яе тэлесюжэтах. Толькі напісаць пра малапатрэбнасць яе журналістыкі не выпадае, бо менавіта там ізнайшліся ў яе паслядоўнікі. Асабліва мяне здзівіла Таня Поклад, якая навучылася гаварыць у мікрафон голасам Тані Сапач. Я нават нейкі час думаў, што ніякай радыёжурналісткі Тані Поклад і няма, што гэта Сапач выступае пад псеўданімам. Так што наяўнасць такой паслядоўніцы-двайніка пераканала мяне ў вялікіх здольнасцях Сапач-журналісткі. Але я ўсё адно шкадую, што Сапач-паэтка мела зусім мала часу на творчасць.
07kiepka

(no subject)

1960. Тата і трамвайная імклівасць

“Трамвай даімчаў яго аж да Дома друку.” – вычытаў у бацькавай ранняй кнізе “Млечны шлях”. “Трамвай даімчаў...” цяпер так ніхто не напіша. Трамвайная імклівасць засталася ў далёкім мінулым. Імклівыя ў нас легкавікі, а трамваі за тыя шэсдзесят гадоў, што прамінулі з дня напісання апавядання “Млечны шлях”, зрабіліся паважанымі і павольнымі. Але менавіта гэтая неадпаведнасць сучаснасці і кранае ў старым апавяданні, і спыняе мяне-чытача і змушае задумацца пра імклівасць нашага кароткага чалавечага жыцця.
07kiepka

(no subject)

Дзялендзік і птушкі

Ёсць вершы, якія самі запамінаюцца; ёсць песні, якія хочацца спяваць і спяваць; а ёсць і жарты, якія можна шматкроць паўтараць і яны не страчваюць сваёй свежасці. Такія жарты пісаў Валік Дзялендзік. Ён пісаў іх у форме грэгерый. Ягоныя грэгерыі хочацца вывучыць на памяць. Напэўна, Дзялендзік адзіны з маіх знаёмых паэтаў, чые жарты я пазапамінаў і прынагодна паўтараю. І тут паўтару некалькі грэгерый пра птушак...

Як жа хочацца ўбачыць на гругане ланцужок з крыжыкам.

Птушка ў кнізе – кручок, на які злавілі рыбку.

Варона заўсёды арудуе ў чорных пальчатках.

У птушак, якія спяваюць, няма каменя на душы.
07kiepka

(no subject)

Кашкурэвіч і падзея

Ёсць графікі, якія з выхаду кнігі могуць зрабіць сапраўдную падзею. Яны здатныя зрабіць падзею з кнігай вядомай і шматкроць прачытанай. Такім графікам быў Барыс Забораў, калі аздабляў “Сымона-музыку” Якуба Коласа і казкі Аскара Ўальда ды Аляксандра Пушкіна. Такое можна сказаць і пра графіка Валеру Славука з ягоным аздабленнем кніжак беларускіх народных казак. Як для мяне, дык найбольш запамінальнымі падзеямі ў тутэйшым ілюстраванні класічных кніжак, былі працы Арлена Кашкурэвіча. Ягоныя малюнкі да Гётаўскага “Фаўста” моцна ўразілі чытачоў. Пасля з’яўлення абноўленага і абсучасненнага доктара Фаўста ў модных акулярах, Арлен Кашкурэвіч стаў легендарнай постаццю. Маладыя мастакі пераказвалі адзін адному розныя гісторыі пра яго. Казалі, як жонка Арлена чытала мужу “Фаўста” па-нямецку, і як ён натхняўся арыгінальнай музычнасцю вершаў геніяльнага паэта. Ілюстрацыі Кашкурэвіча да паэм Янкі Купалы гэтаксама сталі класікай беларускай кніжнай графікі. Шмат хто набыў і перачытаў кнігі Купалы, дзякучы змешчаным у іх малюнкам Кашкурэвіча. Казачныя вобразы Андэрсана шмат хто з беларускіх дзяцей упершыню ўбачыў вачыма Арлена Кашкурэвіча. Ён з тых адметных і непаўторных мастакоў, хто сваім талентам уздымаў кнігу на вышэйшы каштоўны ўзровень, а такіх сярод мастакоў – адзінкі.